Nga Redaksia:
Nga sot e tutje, do të kemi kurajën brutale ta themi me zë të lartë atë që për dekada e kemi fshehur pas perdeve të historisë së zbukuruar: nuk jemi thjesht një shtet i vogël në periferi të hartës, por një ndërgjegje e lëkundur, një karakter i paqëndrueshëm, një trup që i është dorëzuar çdo ere që fryn më fort. Dhe po, në gjuhën e ashpër të së vërtetës, kemi jetuar si një “shtet kurvë”.
Por le ta çmontojmë këtë metaforë, jo si sharje, por si diagnozë. Kur një vend nuk ndërton dot një bosht të vetin moral, ideologjik dhe strategjik, ai përfundon duke u bërë reflektim i dëshirave të të tjerëve. Një pasqyrë që nuk ka fytyrë të vetën, por vetëm imiton fytyrat që i afrohen.
Për afro një shekull, kemi qenë në një vallëzim të çuditshëm me fuqitë e mëdha. Një tango diplomatike ku nuk kemi udhëhequr kurrë hapin, vetëm kemi ndjekur ritmin e dikujt tjetër. Herë kemi veshur kostumin oriental, duke u përkulur përballë hijes së Perandorisë Osmane; herë kemi flirtuar me ideologjitë sllave, duke u futur në orbitën e një Jugosllavie që na donte më shumë si periferi sesa si partner. Pastaj, me një kthesë të papritur, u dashuruam marrëzisht me Lindjen e Largët, duke përqafuar një Kinë që ishte po aq larg shpirtërisht sa edhe gjeografikisht.
Ishim si aktorë që ndërronin role pa kuptuar skenarin. Dhe çdo herë që ndryshonim “dashuri”, e bënim me patos, me deklarata të zjarrta, me besnikëri teatrale, derisa në heshtje përgatisnim tradhtinë e radhës. Nuk ishte thjesht oportunizëm; ishte një krizë identiteti kolektive. Një mungesë e thellë e vetëdijes për atë që jemi dhe për atë që duam të bëhemi.
Ironia më e madhe? Ne gjithmonë e kemi quajtur këtë “politikë të mençur”. Në fakt, ka qenë shpesh një formë mbijetese: një vend i vogël i rrethuar nga interesa të mëdha nuk ka luksin e naivitetit. Por problemi lind kur mbijetesa kthehet në karakter. Kur kompromisi bëhet identitet. Kur përkulja bëhet zakon. Këtu fillon sarkazma e historisë sonë: kemi qenë besnikë vetëm ndaj pabesisë sonë.
Historia nuk harrohet. Ajo vetëm grumbullohet. Dhe sot, kur shohim veten në pasqyrë, shohim një fytyrë të lodhur nga maskat. Një identitet të copëzuar në interesa të përkohshme. Një shtet që ende kërkon një “tjetër” për t’u mbështetur, sepse nuk ka mësuar të qëndrojë mbi këmbët e veta.
Pas rënies së iluzioneve lindore, kur muret ideologjike u shembën dhe flamujt u ulën si perde pas një shfaqjeje të lodhur, ne dolëm sërish në skenë, të zhveshur nga çdo bindje, por të etur për një dashuri të re. Dhe ja ku erdhi Perëndimi. I bukur, i fortë, i pasur, me një parfum lirie që na dehu më shumë se çdo ideologji e mëparshme.
Këtë herë nuk ishte thjesht një flirt, ishte një dorëzim emocional. U hodhëm në krahët e tij me një entuziazëm që shpesh i ngjante më shumë adhurimit sesa partneritetit. Filluam të flasim gjuhën e tij, të kopjojmë sistemet e tij, të ëndërrojmë ëndrrat e tij. Dhe në këtë mes, si gjithmonë, harruam të pyesnim: po ne kush jemi në këtë histori?
Afërsia me Izraelin nuk erdhi si një debat shoqëror, as si një reflektim etik mbi drejtësinë dhe padrejtësinë, por si një zgjedhje e shpejtë, e ftohtë, e kalkuluar. Një lëvizje më shumë strategjike sesa morale. Një tjetër dëshmi se shpesh nuk zgjedhim anën që besojmë, por anën që na duket më e leverdishme.
Dhe pastaj, është pjesa më e errët e historisë sonë: marrëdhëniet me fqinjët tanë jugorë dhe veriorë nuk kanë qenë gjithmonë histori flirtesh diplomatike. Kanë qenë shpesh histori dhune, imponimi, përpjekjesh për asimilim, për copëtim, për zhdukje të identitetit. Nga gjuha, nga toka, nga kujtesa. Një histori ku shpesh nuk kemi qenë aktorë, por objekt.
Megjithatë, pikërisht në këtë njohje të të kaluarës lind shpresa. Vetëdija është fillimi i ndryshimit. Në momentin që një shoqëri e pranon me sinqeritet deformimin e saj, ajo fiton mundësinë për ta korrigjuar. Kur kupton se nuk mund të jetojë gjithmonë në varësi të “dashurive të mëdha”, fillon të ndërtojë një marrëdhënie të re – me veten.
Një shtet nuk bëhet i fortë nga aleancat që ndryshon, por nga boshti që nuk e lëviz. Dhe ne, për fat të keq, kemi qenë një kompas i prishur ku gjilpëra jonë ka treguar gjithmonë nga forca më e afërt, jo nga e vërteta më e drejtë.